การตรวจสอบบัญชีมิใช่การจัดทำบัญชี ผู้สอบบัญชีเป็นผู้แสดงความเห็นต่องบการเงินที่ผู้จัดทำบัญชีทำขึ้น ว่าแสดงฐานะการเงินโดยถูกต้องตามที่ควรหรือไม่ ด้วยเหตุนี้ผู้สอบบัญชีจึงต้องเป็นอิสระจากผู้จัดทำบัญชี และงบการเงินที่ไม่มีลายมือชื่อผู้สอบบัญชีย่อมนำส่งไม่ได้
ความเห็นของผู้สอบบัญชีมีหลายระดับ มิใช่ผ่านหรือไม่ผ่านเท่านั้น งบการเงินที่ได้รับความเห็นอย่างมีเงื่อนไข หรือมีข้อสังเกตเรื่องความสามารถในการดำเนินงานต่อเนื่อง ย่อมส่งผลต่อการขอสินเชื่อ การเข้าประมูลงาน และการขอใบอนุญาตทำงานให้พนักงานต่างชาติ
สำนักงานมีผู้สอบบัญชีรับอนุญาตปฏิบัติงานอยู่ และแยกงานจัดทำบัญชีกับงานตรวจสอบบัญชีออกจากกันตามหลักความเป็นอิสระ
งานที่สำนักงานรับดำเนินการ
- ตรวจสอบงบการเงินประจำปีและแสดงความเห็นตามมาตรฐานการสอบบัญชี
- ตรวจสอบระบบควบคุมภายใน และให้ข้อเสนอแนะเป็นหนังสือถึงผู้บริหาร
- ตรวจนับสินค้าคงเหลือและตรวจสอบทรัพย์สินถาวร
- ตรวจสอบเป็นกรณีพิเศษ สำหรับการซื้อขายกิจการ การร่วมทุน หรือเมื่อผู้ถือหุ้นมีข้อสงสัยในตัวเลข
- ให้ความเห็นประกอบข้อพิพาทระหว่างผู้ถือหุ้นที่ต้องอาศัยการวิเคราะห์บัญชี
สิ่งที่ทำให้การตรวจสอบล่าช้าหรือมีข้อสังเกต
- เอกสารประกอบรายการไม่ครบ โดยเฉพาะรายจ่ายจำนวนมากที่ไม่มีใบกำกับภาษี
- รายการระหว่างบริษัทกับกรรมการหรือบริษัทในเครือที่ไม่มีสัญญารองรับ
- ยอดคงเหลือของลูกหนี้และเจ้าหนี้ที่ค้างมานานโดยไม่มีการเคลื่อนไหว
- สินค้าคงเหลือที่ไม่ได้ตรวจนับ หรือตรวจนับแล้วไม่ตรงกับบัญชี
- บัญชีธนาคารส่วนตัวที่ใช้ปะปนกับบัญชีของบริษัท
สิ่งที่ควรเตรียมก่อนถึงรอบตรวจสอบ
- ปิดบัญชีและกระทบยอดบัญชีธนาคารให้ครบทุกเดือน มิใช่ทำครั้งเดียวสิ้นปี
- จัดเก็บเอกสารประกอบรายการเรียงตามลำดับ พร้อมค้นคืนได้
- จัดทำสัญญาสำหรับรายการกับบุคคลที่เกี่ยวข้องกันให้ครบ
- ตรวจนับสินค้าคงเหลือ ณ วันสิ้นรอบบัญชี พร้อมจัดทำรายงานการตรวจนับ
- สอบยันยอดกับลูกหนี้และเจ้าหนี้รายสำคัญเป็นหนังสือ
ข้อมูลในหน้านี้เป็นความรู้ทั่วไป มิใช่ความเห็นทางบัญชีสำหรับกิจการของท่าน ขอบเขตการตรวจสอบกำหนดตามขนาดและลักษณะของกิจการเป็นราย ๆ ไป