ค้างจ่ายค่างวดและเงินประกันผลงาน ผู้รับเหมาทำอะไรได้

ธุรกิจรับเหมาก่อสร้างใช้เงินสดหมุนเวียนสูง ค่าแรง ค่าวัสดุ และค่าจ้างผู้รับเหมาช่วงต้องจ่ายออกไปก่อนเสมอ ค่างวดที่ค้างเพียงงวดเดียวจึงกระทบงานทั้งโครงการ และเงินประกันผลงานที่ถูกหักไว้ทุกงวด เมื่อรวมกันแล้วมักเป็นกำไรเกือบทั้งหมดของงานนั้น

บทความนี้เขียนจากฝั่งผู้รับเหมาและผู้รับเหมาช่วง ว่าค่างวดถึงกำหนดชำระเมื่อใด ควรทวงอย่างไร หยุดงานได้หรือไม่ และเงินประกันผลงานเรียกคืนได้เมื่อใด

ค่างวดถึงกำหนดจ่ายเมื่อไหร่

หลักของกฎหมายคือ ค่าจ้างถึงกำหนดชำระเมื่อเจ้าของงานรับมอบงาน ถ้าสัญญาแบ่งการส่งมอบเป็นงวด และกำหนดค่าจ้างของแต่ละงวดไว้ ค่าจ้างงวดนั้นถึงกำหนดชำระเมื่อเจ้าของงานรับมอบงานงวดนั้น สัญญาก่อสร้างส่วนใหญ่ใช้รูปแบบหลังนี้ จึงต้องดูว่าสัญญาเขียนเงื่อนไขการตรวจรับแต่ละงวดไว้อย่างไร

ปัญหาที่พบบ่อยคือ เจ้าของงานไม่ยอมตรวจรับ หรือตรวจแล้วไม่ลงนาม เพื่อเลื่อนการจ่ายเงินออกไป ผู้รับเหมาควรทำดังนี้

• แจ้งขอให้ตรวจรับงานงวดนั้นเป็นหนังสือ ระบุวันที่งานแล้วเสร็จ
• ถ่ายภาพและวิดีโองานที่เสร็จพร้อมวันเวลา และขอให้วิศวกรควบคุมงานบันทึกความคืบหน้าไว้
• ถ้าเจ้าของงานแจ้งว่ามีจุดต้องแก้ ให้ขอรายการเป็นลายลักษณ์อักษร แก้ให้ครบ แล้วแจ้งขอตรวจรับอีกครั้ง
• ถ้าเจ้าของงานเข้าใช้หรือให้ผู้อื่นทำงานต่อบนงานงวดนั้นแล้ว ให้เก็บหลักฐานไว้ เพราะแสดงว่างานงวดนั้นใช้การได้จริง

ข้อควรระวังคือ ถ้างานที่ส่งมอบมีความชำรุดบกพร่องจริง เช่น รอยร้าวหลายจุด กฎหมายให้เจ้าของงานยึดหน่วงค่าจ้างไว้ได้ จนกว่าผู้รับเหมาจะแก้ไข หรือหาประกันมาให้ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยให้เจ้าของงานยึดหน่วงค่าจ้างได้ เมื่ออาคารมีรอยร้าวหลายแห่งและผู้รับเหมาไม่หาประกันมาให้ตามที่เจ้าของงานเรียก แต่ค่าจ้างของงานเพิ่มเติมที่ไม่มีความชำรุด เจ้าของงานยังต้องจ่าย การแยกงานที่บกพร่องออกจากงานที่ไม่บกพร่องจึงช่วยให้ได้เงินส่วนที่ไม่มีข้อโต้แย้งก่อน

ทวงค่างวดอย่างไรให้มีผลทางกฎหมาย

การทวงทางโทรศัพท์หรือข้อความสั้น ๆ ช่วยเรื่องความสัมพันธ์ แต่ไม่พอสำหรับการพิสูจน์ในศาล เมื่อค่างวดค้างเกินกำหนด ควรส่งหนังสือทวงถามที่ระบุงวดงาน จำนวนเงิน วันที่ตรวจรับ และกำหนดเวลาให้ชำระ ส่งไปยังที่อยู่ตามสัญญาด้วยวิธีที่พิสูจน์การรับได้

หนังสือทวงถามมีประโยชน์สองทาง ทางแรก เป็นหลักฐานว่าเจ้าของงานผิดนัด ซึ่งทำให้เรียกดอกเบี้ยผิดนัดได้ ทางที่สอง ถ้าเจ้าของงานตอบกลับ โดยรับว่าค้างจ่ายจริงหรือขอผ่อน คำตอบนั้นเป็นหลักฐานรับสภาพหนี้ ที่มีผลต่ออายุความด้วย

ไม่ได้ค่างวด หยุดงานได้ไหม

การหยุดงานเป็นเครื่องต่อรองที่ได้ผล แต่ก็เป็นจุดที่ผู้รับเหมาพลาดบ่อยที่สุด ถ้าหยุดงานโดยไม่มีสิทธิ เจ้าของงานอาจอ้างว่าผู้รับเหมาทิ้งงาน เลิกสัญญา ริบเงินประกัน และเรียกค่าจ้างผู้รับเหมารายใหม่ที่สูงขึ้นได้

• ตรวจสัญญาก่อนว่ามีข้อที่ให้ผู้รับเหมาหยุดงานหรือขยายเวลาได้ เมื่อเจ้าของงานชำระเงินล่าช้าหรือไม่
• ถ้าจะหยุดงาน ให้แจ้งเป็นหนังสือล่วงหน้า อ้างงวดที่ค้างชำระ และระบุว่าจะกลับเข้าทำงานทันทีที่ได้รับชำระ
• ขอขยายระยะเวลาก่อสร้างออกไปเท่ากับช่วงที่หยุดงาน มิฉะนั้นอาจถูกคิดค่าปรับรายวันในช่วงนั้น
• ไม่ขนวัสดุหรือเครื่องมือออกจากพื้นที่จนดูเหมือนการละทิ้งงาน และดูแลความปลอดภัยของไซต์งานต่อไป

ถ้าเจ้าของงานค้างชำระหลายงวด และแสดงชัดว่าจะไม่ชำระ ผู้รับเหมาอาจบอกเลิกสัญญาและเรียกค่าจ้างสำหรับงานที่ทำไปแล้ว พร้อมค่าเสียหายได้ แต่การบอกเลิกสัญญามีผลย้อนกลับไม่ได้ ควรให้ทนายความตรวจข้อสัญญาและหลักฐานก่อนส่งหนังสือ

เงินประกันที่ถูกหักไว้หรือวางไว้ก่อนเริ่มงาน เรียกคืนได้เมื่อไหร่

เงินประกันในงานก่อสร้างมีสองแบบที่พบบ่อย

• เงินประกันผลงาน คือเงินที่เจ้าของงานหักไว้จากค่างวดแต่ละงวด เช่น ร้อยละห้าหรือร้อยละสิบของแต่ละงวด
• เงินประกันสัญญา คือเงินที่ผู้รับเหมาวางเป็นก้อนให้เจ้าของงานก่อนเริ่มงาน จะเป็นเงินสด แคชเชียร์เช็ค หรือหนังสือค้ำประกันของธนาคารก็ได้ เพื่อประกันว่าผู้รับเหมาจะทำงานตามสัญญาจนเสร็จ

ทั้งสองแบบเป็นหลักประกันตามสัญญา ไม่ใช่ค่าจ้าง กำหนดคืนจึงขึ้นอยู่กับข้อสัญญาเป็นหลัก ที่พบบ่อยคือ เงินประกันสัญญาคืนเมื่อส่งมอบงานงวดสุดท้าย ส่วนเงินประกันผลงานคืนเมื่อพ้นระยะประกันผลงาน เช่น หนึ่งปีหรือสองปีนับแต่ส่งมอบงานงวดสุดท้าย

ผู้รับเหมาที่ต้องวางเงินก้อนก่อนเริ่มงาน ควรตรวจสัญญาก่อนลงนามว่า ระบุเงื่อนไขคืนเงินไว้ชัดหรือไม่ เจ้าของงานริบเงินได้ในกรณีใด และถ้าโครงการถูกยกเลิกก่อนเริ่มงาน จะได้เงินคืนเมื่อใด ถ้าเป็นไปได้ ควรวางเป็นหนังสือค้ำประกันของธนาคารแทนเงินสด เพราะเงินสดที่วางไว้แล้ว ถ้าเจ้าของงานมีปัญหาการเงิน การเรียกคืนจะยากกว่ามาก

• จดวันที่ครบกำหนดคืนไว้ตั้งแต่วันส่งมอบงานงวดสุดท้าย
• เมื่อครบกำหนด ให้ทำหนังสือขอคืนเงินประกันผลงาน หรือขอคืนหนังสือค้ำประกันของธนาคาร
• ถ้าเจ้าของงานอ้างว่ามีความชำรุดบกพร่อง ให้ขอรายการและหลักฐาน และเสนอเข้าแก้ไขเป็นหนังสือ
• ถ้าเจ้าของงานไม่ให้เข้าแก้ไข แต่จ้างผู้อื่นแก้แล้วหักเงินประกันทั้งจำนวน ผู้รับเหมามีทางโต้แย้งได้

หนังสือค้ำประกันของธนาคารที่ยังไม่ได้รับคืน ทำให้ผู้รับเหมาต้องเสียค่าธรรมเนียมต่อเนื่อง และกินวงเงินที่ใช้ประมูลงานใหม่ จึงควรติดตามตั้งแต่วันที่ครบกำหนด

ผู้รับเหมาช่วงไม่ได้เงิน ฟ้องเจ้าของโครงการได้ไหม

โดยหลัก ผู้รับเหมาช่วงทำสัญญากับผู้รับเหมาหลัก จึงเรียกค่าจ้างจากผู้รับเหมาหลัก ไม่ใช่จากเจ้าของโครงการ แม้งานของผู้รับเหมาช่วงจะอยู่ในอาคารของเจ้าของโครงการก็ตาม

แต่มีกรณีที่ผู้รับเหมาหลักไม่จ่ายผู้รับเหมาช่วง และในเวลาเดียวกันก็ไม่ยอมทวงค่างวดที่เจ้าของโครงการค้างตนอยู่ กฎหมายเปิดทางให้เจ้าหนี้ใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้แทนลูกหนี้ได้ เมื่อลูกหนี้เพิกเฉยไม่ใช้สิทธินั้นจนเจ้าหนี้เสียประโยชน์ ผู้รับเหมาช่วงจึงอาจเรียกค่างวดจากเจ้าของโครงการในนามของตนแทนผู้รับเหมาหลักได้ ทางนี้มีเงื่อนไขทางกฎหมายหลายข้อ ต้องพิจารณาเป็นราย ๆ ไป

ทางป้องกันที่ดีกว่าคือเขียนไว้ในสัญญาตั้งแต่ต้น เช่น ให้เจ้าของโครงการจ่ายตรงให้ผู้รับเหมาช่วงได้เมื่อผู้รับเหมาหลักผิดนัด หรือให้ผู้รับเหมาหลักแสดงหลักฐานการจ่ายผู้รับเหมาช่วงก่อนเบิกงวดถัดไป

เรียกค่างวดและเงินประกันคืนได้ภายในกี่ปี

สิทธิเรียกค่าจ้างทำของของผู้ประกอบธุรกิจรับเหมา มีอายุความสองปีเป็นหลัก แต่ถ้างานนั้นทำเพื่อกิจการของเจ้าของงานเอง อายุความจะยาวเป็นห้าปี ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยให้ใช้อายุความห้าปีกับค่าจ้างงวดสุดท้ายและค่างานเพิ่มเติม ของการก่อสร้างรีสอร์ตที่เจ้าของงานสร้างขึ้นเพื่อให้ลูกค้าเช่าเป็นห้องพัก เพราะเป็นงานที่ทำเพื่อกิจการของเจ้าของงานเอง

ข้อยกเว้นห้าปีนี้ ผู้รับเหมาต้องยกขึ้นอ้างและนำสืบให้ศาลเห็นว่างานนั้นทำเพื่อกิจการของเจ้าของงาน เช่น โรงงาน โรงแรม อาคารให้เช่า หรืออาคารสำนักงานของบริษัท ส่วนบ้านที่เจ้าของสร้างไว้อยู่อาศัยเอง โดยทั่วไปใช้อายุความสองปี

การนับอายุความเริ่มจากวันที่ค่างวดนั้นถึงกำหนดชำระ ค่างวดแต่ละงวดจึงอาจครบอายุความไม่พร้อมกัน ผู้รับเหมาที่ปล่อยค่างวดงวดแรกค้างไว้ระหว่างรองานจบ ควรตรวจวันครบกำหนดของงวดนั้นด้วย

ส่วนเงินประกันผลงานที่ถูกหักไว้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่ใช่ค่าจ้างค้างชำระ จึงไม่อยู่ในอายุความสองปี แต่ใช้อายุความทั่วไปสิบปี

ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป มิใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับเรื่องของท่าน สิทธิหยุดงาน บอกเลิกสัญญา และเรียกเงินประกันคืน ขึ้นอยู่กับข้อสัญญาเป็นสำคัญ ควรส่งสัญญา ใบตรวจรับงาน และหลักฐานการทวงถามมาให้สำนักงานพิจารณา ก่อนหยุดงานหรือส่งหนังสือบอกเลิกสัญญา