ลูกหนี้การค้าไม่ชำระ ลำดับที่ควรทำและกำหนดเวลาที่ต้องระวัง

กิจการส่วนใหญ่ปล่อยหนี้ค้างไว้นานเกินควร ด้วยเหตุผลที่เข้าใจได้ คือเกรงว่าจะเสียลูกค้า และคาดว่าอีกฝ่ายจะชำระในที่สุด แต่เมื่อยิ่งปล่อยไว้นาน โอกาสได้รับชำระยิ่งลดลง เพราะทรัพย์สินของลูกหนี้ถูกโอนออกไป เจ้าหนี้รายอื่นเข้ามาก่อน และกำหนดเวลาตามกฎหมายเดินไปเรื่อย ๆ

ประเด็นที่ผู้ประกอบการจำนวนมากไม่ทราบคือ หนี้ค่าสินค้าหรือค่าจ้างทำของที่ผู้ประกอบการค้าเรียกเก็บ มีกำหนดเวลาใช้สิทธิเพียงสองปี มิใช่สิบปีอย่างที่เข้าใจกัน ข้อยกเว้นสำคัญพอกับตัวหลัก คือถ้าลูกหนี้ซื้อไปเพื่อใช้ในกิจการของตนเอง กำหนดเวลาจะเป็นห้าปี การค้าระหว่างผู้ประกอบการด้วยกันจึงมักอยู่ในกำหนดห้าปี ส่วนการขายให้ผู้บริโภคอยู่ในกำหนดสองปี ก่อนจะตัดใจทิ้งใบแจ้งหนี้เก่า จึงต้องดูก่อนว่าลูกหนี้ซื้อไปทำอะไร

อีกประการหนึ่งที่ควรพิจารณาตั้งแต่ต้นคือ ชนะคดีกับได้รับชำระเป็นคนละเรื่อง หากลูกหนี้ไม่มีทรัพย์สินให้บังคับ คำพิพากษาย่อมไม่ทำให้ได้รับเงิน การตรวจสถานะของลูกหนี้ก่อนตัดสินใจฟ้อง จึงสำคัญกว่าการเร่งยื่นฟ้อง

ลูกหนี้ไม่จ่าย ต้องทำอะไรก่อน

• ทวงถามเป็นหนังสือ ระบุยอดหนี้ เอกสารอ้างอิง และกำหนดวันชำระให้ชัดเจน หนังสือฉบับนี้มีผลมากกว่าที่คิด เพราะเป็นหลักฐานว่าได้ทวงถามแล้ว และเป็นจุดเริ่มของดอกเบี้ยผิดนัด
• ขอให้ลูกหนี้ยืนยันยอดหนี้เป็นหนังสือ หรือทำหนังสือรับสภาพหนี้ การยอมรับหนี้ก่อนพ้นกำหนดเวลา ทำให้ระยะเวลาเริ่มนับใหม่ทั้งหมด
• ตรวจสถานะของลูกหนี้จากข้อมูลทางทะเบียน ทั้งงบการเงินที่นำส่งไว้ ที่ดินที่ถือครอง และคดีความที่มีอยู่ เพื่อประเมินว่าบังคับได้จริงเพียงใด
• เจรจาทำข้อตกลงผ่อนชำระที่บังคับได้ พร้อมกำหนดผลเมื่อผิดนัดงวดใดงวดหนึ่ง ให้หนี้ทั้งหมดถึงกำหนดทันที
• หากไม่อาจตกลงกันได้ จึงยื่นฟ้อง โดยพิจารณาขอคุ้มครองชั่วคราวไปพร้อมกัน เมื่อมีเหตุอันควรเชื่อว่าลูกหนี้จะยักย้ายถ่ายเททรัพย์สิน

เอกสารแบบไหนที่ทำให้ทวงหนี้ได้จริง

คดีเรียกหนี้การค้าตัดสินกันที่เอกสารเป็นหลัก มิใช่คำเบิกความของพยาน กิจการที่จัดเก็บเอกสารครบตั้งแต่ต้น มักได้รับชำระโดยไม่ต้องถึงชั้นศาล เพราะอีกฝ่ายเห็นแล้วว่าโต้แย้งไม่ขึ้น

• ใบสั่งซื้อหรือสัญญา ที่แสดงว่าตกลงกันในราคาและเงื่อนไขใด
• ใบส่งของที่มีลายมือชื่อผู้รับ ซึ่งเป็นหลักฐานว่าส่งมอบแล้วจริง
• ใบแจ้งหนี้และใบกำกับภาษี ที่ออกครบตามที่กฎหมายกำหนด
• ข้อความโต้ตอบที่อีกฝ่ายยอมรับยอดหนี้ หรือขอผัดผ่อนการชำระ
• บัญชีลูกหนี้ที่แสดงยอดคงเหลือและการเคลื่อนไหว

เช็คเด้ง ทำอะไรได้บ้าง

เช็คมีทางเรียกร้องเฉพาะของตนเอง แยกจากหนี้ตามสัญญาเดิม และมีกำหนดเวลาสั้นกว่า ผู้ทรงเช็คควรยื่นเช็คเข้าบัญชีภายในกำหนด และเก็บใบคืนเช็คจากธนาคารไว้ทุกฉบับ เพราะเป็นเอกสารสำคัญที่สุดในเรื่องนี้

การออกเช็คโดยรู้อยู่ว่าไม่มีเงินในบัญชี อาจเป็นความผิดทางอาญาด้วย ซึ่งเป็นเครื่องมือในการเจรจาที่ได้ผล แต่มีกำหนดเวลาร้องทุกข์ที่สั้นมาก จึงไม่ควรปล่อยไว้

ลูกหนี้มีเจ้าหนี้หลายราย ทรัพย์ไม่พอ ทำอย่างไร

ในกรณีเช่นนี้ การฟ้องเรียกหนี้ตามปกติอาจไม่ให้ผล เพราะเจ้าหนี้ที่บังคับคดีได้ก่อนจะได้ไปก่อน ผู้ที่ดำเนินการในภายหลังอาจไม่เหลืออะไร ทางเลือกที่ควรพิจารณาคือกระบวนการล้มละลาย ซึ่งรวบรวมทรัพย์สินทั้งหมดมาแบ่งให้เจ้าหนี้ตามสัดส่วน และหยุดการบังคับคดีของรายอื่น

หากลูกหนี้เป็นกิจการที่ยังมีอนาคต การฟื้นฟูกิจการอาจให้ผลดีกว่า เพราะเจ้าหนี้ได้รับชำระจากกิจการที่ยังดำเนินต่อไป มากกว่าการขายทรัพย์สินทอดตลาดในราคาที่ต่ำ

ป้องกันไว้ก่อนได้อย่างไร

• กำหนดวงเงินและระยะเวลาให้สินเชื่อทางการค้าไว้เป็นลายลักษณ์อักษร และทบทวนเมื่อยอดค้างเกินวงเงิน
• ให้ผู้มีอำนาจของบริษัทคู่ค้าลงนามในเอกสาร มิใช่พนักงานที่ไม่มีอำนาจ เพราะมีผลต่อการฟ้องว่าใครต้องรับผิด
• ขอหลักประกันสำหรับลูกค้ารายใหญ่ ทั้งการค้ำประกันโดยกรรมการ และหลักประกันอื่นตามความเหมาะสม
• กำหนดดอกเบี้ยผิดนัดไว้ในสัญญาให้ชัดเจน
• ตรวจสอบสถานะของคู่ค้ารายใหม่ก่อนให้เครดิต ทั้งงบการเงินและคดีความที่มีอยู่

ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป มิใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับเรื่องของท่าน กำหนดเวลาแตกต่างกันตามลักษณะของหนี้ โปรดนำเอกสารที่มีอยู่มาให้สำนักงานตรวจสอบก่อนตัดสินใจดำเนินการ