ชาวต่างชาติตั้งบริษัทในไทย ขั้นตอนและข้อควรระวังเรื่องผู้ถือหุ้น

ชาวต่างชาติจะจดทะเบียนบริษัทแล้วเริ่มประกอบธุรกิจทันทีมิได้ เพราะมีกฎเกณฑ์สามชุดที่ต้องสอดคล้องกัน คือใครเป็นเจ้าของบริษัทได้ บริษัททำธุรกิจอะไรได้ และใครทำงานในบริษัทได้

การดำเนินการสลับลำดับเป็นความผิดพลาดที่มีต้นทุนสูงที่สุดในเรื่องนี้ เพราะการแก้ไขมักหมายถึงการเริ่มใหม่ทั้งหมด และทุนจดทะเบียนที่กำหนดไว้ตั้งแต่ตอนจดทะเบียน ย่อมแก้ไขในภายหลังได้ยาก

บริษัทแบบไหนที่กฎหมายถือว่าเป็นคนต่างด้าว

เกณฑ์อยู่ที่สัดส่วนการถือหุ้น มิใช่สัญชาติของกรรมการ และมิใช่ที่มาของเงินทุน บริษัทที่จดทะเบียนในไทยแต่มีชาวต่างชาติถือหุ้นตั้งแต่ครึ่งหนึ่งขึ้นไป ถือเป็นบริษัทต่างด้าวตามกฎหมาย และต้องขออนุญาตก่อนหากจะทำธุรกิจบางประเภท

ชาวต่างชาติทำธุรกิจอะไรได้บ้างในไทย

กฎหมายแบ่งธุรกิจที่จำกัดไว้เป็นสามกลุ่ม

• กลุ่มแรก ห้ามคนต่างด้าวประกอบโดยเด็ดขาด ขออนุญาตมิได้
• กลุ่มที่สอง ต้องได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี ได้แก่ธุรกิจที่กระทบความมั่นคง ศิลปวัฒนธรรม และทรัพยากรธรรมชาติ
• กลุ่มที่สาม ต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กลุ่มนี้ครอบคลุมธุรกิจบริการเกือบทั้งหมด

ธุรกิจผลิตเพื่อส่งออกส่วนใหญ่อยู่นอกกลุ่มเหล่านี้ แต่ธุรกิจบริการ ค้าปลีก และค้าส่ง มักอยู่ในกลุ่มที่ต้องขออนุญาต แผนธุรกิจเดียวกันจึงอาจง่ายหรือยากต่างกัน เพียงเพราะเขียนวัตถุประสงค์ไว้อย่างไร

ถือหุ้นแทนกัน ทำได้หรือไม่

การให้คนไทยถือหุ้นแทนเพื่อให้บริษัทดูเหมือนเป็นบริษัทไทย ที่เรียกกันว่านอมินี เป็นความผิดตามกฎหมาย และผิดทั้งสองฝ่าย ทั้งชาวต่างชาติผู้ได้ประโยชน์ และคนไทยที่ให้ชื่อไปถือหุ้นแทน

มีการดำเนินคดีจริง และศาลอาจสั่งให้เลิกประกอบธุรกิจ หากมีผู้เสนอจัดหาผู้ถือหุ้นคนไทยที่ไม่ต้องชำระค่าหุ้นจริง ย่อมเป็นข้อตกลงในลักษณะดังกล่าว

ประเด็นที่ควรพิจารณาแทนคือ ธุรกิจที่จะประกอบอยู่ในกลุ่มที่ต้องขออนุญาตจริงหรือไม่ และมีแนวทางอื่นที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เช่น การขอใบอนุญาตโดยตรง ขอรับการส่งเสริมการลงทุน หรือใช้สิทธิตามสนธิสัญญาระหว่างประเทศ

ตั้งบริษัทต้องทำอะไรบ้าง ตามลำดับ

แต่ละขั้นตอนต้องอาศัยขั้นตอนก่อนหน้า ไม่อาจข้ามขั้นตอนใดได้

• ตัดสินใจก่อนว่าจะประกอบธุรกิจใด แล้วตรวจสอบว่าอยู่ในกลุ่มที่ต้องขออนุญาตหรือไม่ ก่อนกำหนดโครงสร้างผู้ถือหุ้น
• จดทะเบียนบริษัท พร้อมกำหนดทุนจดทะเบียนให้สอดคล้องกับจำนวนใบอนุญาตทำงานที่จะต้องใช้ในอนาคต
• จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อรายได้จะถึงเกณฑ์ และขึ้นทะเบียนนายจ้างกับสำนักงานประกันสังคมเมื่อมีลูกจ้าง
• ขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว หรือขอรับการส่งเสริมการลงทุน หากจำเป็น
• บริษัทยื่นเรื่องขออนุญาตจ้างคนต่างด้าวกับกรมการจัดหางาน
• ชาวต่างชาติยื่นขอวีซ่าประเภทธุรกิจที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทยในต่างประเทศ
• เมื่อเดินทางเข้ามาแล้ว จึงยื่นขอใบอนุญาตทำงาน

จำนวนใบอนุญาตทำงานที่บริษัทจะได้ ขึ้นอยู่กับทุนจดทะเบียนและจำนวนลูกจ้างคนไทย หลักเกณฑ์เหล่านี้เป็นระเบียบของทางราชการที่ปรับปรุงเป็นระยะ จึงควรตรวจสอบตัวเลขที่ใช้อยู่ในปัจจุบันก่อนกำหนดทุนจดทะเบียน

ตั้งบริษัทแล้วต้องทำอะไรทุกปี

• จัดทำงบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบโดยผู้สอบบัญชี และนำส่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
• ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำปีภายในกำหนด
• ยื่นแบบภาษีมูลค่าเพิ่มเป็นรายเดือน เมื่อจดทะเบียนแล้ว
• เก็บรักษาเอกสารทางบัญชีไว้ไม่น้อยกว่าห้าปี
• ต่ออายุใบอนุญาตทำงานและขออยู่ต่อในราชอาณาจักรทุกปี

ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป มิใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับเรื่องของท่าน การพิจารณาว่าธุรกิจใดอยู่ในกลุ่มที่จำกัด พิจารณาจากการประกอบธุรกิจที่เกิดขึ้นจริง มิได้พิจารณาจากข้อความในวัตถุประสงค์ โปรดแจ้งลักษณะธุรกิจที่ประสงค์จะประกอบ เพื่อให้สำนักงานตรวจสอบแนวทางที่ดำเนินการได้