สมรสเท่าเทียม สิ่งที่เปลี่ยนไปแล้วและสิ่งที่ยังต้องจัดการเอง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในส่วนของครอบครัวได้รับการแก้ไข โดยเปลี่ยนถ้อยคำจากชายและหญิงเป็นบุคคล และจากสามีภริยาเป็นคู่สมรส บุคคลสองคนจึงหมั้นและสมรสกันได้โดยไม่จำกัดเพศ พร้อมกันนั้นได้ปรับอายุขั้นต่ำในการสมรสจากสิบเจ็ดปีเป็นสิบแปดปี ผู้ที่อายุยังไม่ถึงยี่สิบปียังต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้ปกครอง

การรับรองนี้อยู่ในกฎหมายหลักว่าด้วยครอบครัว มิใช่กฎหมายเฉพาะแยกต่างหาก ผลจึงตามไปถึงกฎหมายอื่นที่อ้างถึงคู่สมรสด้วย และประเทศไทยเป็นประเทศแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่รับรองในลักษณะนี้

จดทะเบียนแล้วได้สิทธิอะไรทันที

• ทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างสมรสเป็นสินสมรส และต้องแบ่งกันเมื่อการสมรสสิ้นสุดลง
• คู่สมรสเป็นทายาทโดยธรรม มีสิทธิรับมรดกของอีกฝ่ายโดยไม่ต้องทำพินัยกรรม
• รับบุตรบุญธรรมร่วมกันได้ในฐานะคู่สมรส
• ให้ความยินยอมในการรักษาพยาบาลแทนอีกฝ่ายได้ เมื่อเจ้าตัวไม่อยู่ในสภาพที่จะให้ความยินยอมด้วยตนเอง
• จัดการทรัพย์สินร่วมกัน และดำเนินการแทนกันได้ในเรื่องที่กฎหมายให้อำนาจคู่สมรส

เรื่องไหนที่ยังต้องไปแก้เอกสารเอง

การจดทะเบียนสมรสทำให้เกิดสิทธิตามกฎหมายครอบครัว แต่สิทธิบางอย่างอยู่ในเอกสารของหน่วยงานหรือของเอกชน ซึ่งไม่ได้เปลี่ยนตามโดยอัตโนมัติ จึงต้องไปแก้ไขรายการด้วยตนเอง

• ผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ประกันชีวิต ต้องแจ้งเปลี่ยนกับบริษัทประกัน
• ผู้รับประโยชน์ของกองทุนสำรองเลี้ยงชีพและสวัสดิการของนายจ้าง ต้องตรวจระเบียบของแต่ละแห่งว่าครอบคลุมคู่สมรสตามความหมายใหม่แล้วหรือไม่
• บัญชีธนาคารร่วม ผู้มีอำนาจลงนาม และหนังสือมอบอำนาจที่ทำไว้ก่อนหน้า
• พินัยกรรม ซึ่งยังจำเป็นอยู่ หากต้องการแบ่งทรัพย์ต่างไปจากที่กฎหมายกำหนดไว้

กฎหมายฉบับไหนที่ยังไม่ได้แก้ตาม

กฎหมายและระเบียบอีกหลายฉบับยังใช้ถ้อยคำเดิมว่าสามีภริยาหรือบิดามารดา ในทางปฏิบัติจึงยังมีเรื่องที่ต้องตีความหรือรอการแก้ไข ที่พบบ่อยที่สุดคือสถานะความเป็นบิดามารดาของบุตร เพราะกฎหมายว่าด้วยการตั้งครรภ์แทนและการช่วยเจริญพันธุ์ ยังเขียนไว้บนฐานของคู่สามีภริยา

คู่สมรสที่วางแผนจะมีบุตรจึงควรปรึกษาก่อนเริ่มดำเนินการ เพราะลำดับของเอกสารมีผลต่อการรับรองสถานะของบุตรในภายหลัง และแก้ย้อนหลังยากกว่าการเตรียมไว้ตั้งแต่ต้นมาก

คู่สมรสเป็นชาวต่างชาติ ต้องทำอย่างไร

คนไทยสมรสกับชาวต่างชาติได้โดยไม่จำกัดเพศตามกฎหมายไทย ขั้นตอนที่ใช้เวลามากที่สุดมิใช่การจดทะเบียน แต่เป็นการจัดเตรียมเอกสารจากประเทศของคู่สมรส ซึ่งต้องผ่านการรับรองและแปลตามที่ทางราชการไทยกำหนดเสียก่อน

เมื่อจดทะเบียนแล้ว สถานะคู่สมรสใช้ประกอบการขออยู่ต่อในราชอาณาจักรได้ แต่เป็นคนละเรื่องกับสิทธิทำงาน ซึ่งต้องขอใบอนุญาตแยกต่างหาก อีกประการหนึ่ง ประเทศของคู่สมรสอาจรับรองหรือไม่รับรองการสมรสนี้ก็ได้ จึงควรตรวจทั้งสองด้านก่อนวางแผนเรื่องทรัพย์สินและมรดก

บทความนี้อธิบายหลักการโดยทั่วไป มิใช่ความเห็นทางกฎหมายต่อเรื่องของท่าน เอกสารที่แต่ละคู่ต้องเตรียมต่างกันตามสัญชาติ ทรัพย์สินที่มีอยู่ และแผนเรื่องบุตร แจ้งข้อเท็จจริงเข้ามาได้ สำนักงานจะชี้แจงลำดับขั้นตอนให้