ถูกโกงเงินออนไลน์ ต้องทำอะไรในวันแรก

ความเสียหายจากการถูกโกงเงินออนไลน์ไม่ได้ตัดสินกันที่จำนวนเงิน แต่ตัดสินกันที่เวลา เงินที่โอนออกไปมักถูกโอนต่อเป็นทอด ๆ ไปยังบัญชีอื่นภายในเวลาไม่กี่นาที เมื่อเงินกระจายออกไปหลายบัญชีแล้ว การตามคืนยากขึ้นทุกขั้น ผู้เสียหายจำนวนมากใช้เวลาช่วงแรกไปกับการพยายามติดต่อผู้ที่หลอกลวง หรือรอให้อีกฝ่ายโอนเงินคืนตามที่รับปากไว้ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีค่าที่สุดและเสียไปโดยไม่ได้อะไรกลับมา

กฎหมายเปลี่ยนเรื่องนี้ไปแล้วเมื่อปี 2566 โดยให้สถาบันการเงินระงับการทำธุรกรรมของบัญชีที่มีเหตุอันควรสงสัยได้ทันที และให้ระงับได้เมื่อผู้เสียหายแจ้งเข้ามา ไม่ต้องรอหมายศาลหรือรอผลการสอบสวนก่อนเหมือนที่เคยเป็น ต่อมามีการแก้ไขเพิ่มเติมเมื่อปี 2568 กำหนดให้ผู้ให้บริการที่เกี่ยวข้องร่วมรับผิดในความเสียหายด้วย หากพิสูจน์ไม่ได้ว่าได้ปฏิบัติตามมาตรฐานการป้องกันที่กำหนดไว้ ช่องทางที่ผู้เสียหายใช้ได้จริงจึงกว้างขึ้นกว่าเดิมมาก แต่ยังต้องใช้ให้ทันกำหนดเวลาที่สั้นอยู่

โอนเงินให้คนโกงไปแล้ว ชั่วโมงแรกต้องทำอะไร

ลำดับต่อไปนี้เรียงตามความเร่งด่วน ข้อแรกสำคัญที่สุดและควรทำก่อนบอกใครทั้งสิ้น

• โทรสายด่วนศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ หมายเลข 1441 ซึ่งรับแจ้งตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมง ช่องทางนี้ประสานให้ระงับบัญชีปลายทางได้เร็วที่สุด
• แจ้งธนาคารที่ตนเองโอนเงินออกไปควบคู่กันไปด้วย โดยแจ้งทางโทรศัพท์หรือทางอิเล็กทรอนิกส์ได้ ไม่ต้องไปที่สาขา
• เตรียมข้อมูลให้พร้อมก่อนโทร คือเลขบัญชีปลายทาง ชื่อบัญชีปลายทาง ธนาคารปลายทาง วันและเวลาที่โอน และจำนวนเงินทุกรายการ
• หากโอนหลายครั้ง ให้แจ้งทุกรายการ มิใช่แจ้งเฉพาะรายการที่ใหญ่ที่สุด เพราะการระงับทำเป็นรายบัญชี
• ห้ามโอนเงินเพิ่มอีกโดยเด็ดขาด แม้จะถูกอ้างว่าเป็นค่าดำเนินการเพื่อปลดล็อกเงินคืน หรืออ้างว่าเป็นเจ้าหน้าที่ที่จะช่วยติดตามเงินให้

การระงับที่กฎหมายให้สถาบันการเงินทำได้เมื่อได้รับแจ้งนั้น มีกำหนดเวลาไว้เพียงเจ็ดวัน ภายในกำหนดนี้ผู้เสียหายต้องไปแจ้งความให้เรียบร้อย เพื่อให้พนักงานสอบสวนดำเนินการต่อ ถ้าปล่อยให้พ้นกำหนดโดยยังไม่ได้แจ้งความ การระงับจะสิ้นผลและเงินในบัญชีนั้นถูกโอนออกไปได้ตามปกติ นี่เป็นจุดที่ผู้เสียหายพลาดกันมากที่สุด เพราะเข้าใจว่าเมื่อโทรแจ้งแล้วเรื่องอยู่ในมือเจ้าหน้าที่เรียบร้อยแล้ว

ต้องเก็บหลักฐานอะไรไว้บ้าง

หลักฐานที่ครบตั้งแต่วันแรกเป็นตัวตัดสินว่าเรื่องจะเดินต่อได้เพียงใด สิ่งที่ควรเก็บมีดังนี้

• หลักฐานการโอนเงินทุกรายการ ทั้งภาพจากแอปพลิเคชันและรายการเดินบัญชี
• เลขบัญชี ชื่อบัญชี และธนาคารของปลายทางทุกบัญชี
• บันทึกการสนทนาทั้งหมดตั้งแต่ข้อความแรก บันทึกเป็นภาพหน้าจอให้เห็นวันเวลาและชื่อผู้ใช้ด้วย
• ชื่อบัญชีผู้ใช้ ลิงก์โปรไฟล์ และชื่อร้านหรือเพจที่ใช้ติดต่อ
• หมายเลขโทรศัพท์ที่ติดต่อเข้ามา และหมายเลขที่ให้ติดต่อกลับ
• ประกาศ โฆษณา หรือหน้าเว็บที่ทำให้หลงเชื่อ ซึ่งมักถูกลบทิ้งภายในไม่กี่วัน จึงควรบันทึกไว้ทันที

ข้อที่ต้องย้ำคือห้ามลบบันทึกการสนทนา และยังไม่ควรบล็อกหรือรายงานบัญชีนั้น ในทันที เพราะเมื่อบัญชีถูกปิดไปแล้วข้อความที่เคยคุยกันอาจหายไปด้วย ให้บันทึกภาพหน้าจอให้ครบก่อน แล้วจึงดำเนินการอย่างอื่น การบันทึกควรให้เห็นบริบทต่อเนื่อง มิใช่ตัดเฉพาะข้อความที่เห็นว่าสำคัญ เพราะข้อความที่ดูไม่สำคัญมักเป็นส่วนที่แสดงเจตนาหลอกลวงได้ชัดที่สุด

แจ้งความที่ไหน ออนไลน์ได้หรือไม่

แจ้งความได้สองทาง คือที่สถานีตำรวจแห่งใดก็ได้ หรือผ่านระบบรับแจ้งความออนไลน์ของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ซึ่งใช้กับความผิดที่เกิดจากการหลอกลวงทางออนไลน์เป็นการเฉพาะ การแจ้งทางออนไลน์มีผลเป็นการร้องทุกข์ตามกฎหมายเช่นเดียวกัน และมักเร็วกว่าการเดินทางไปสถานีตำรวจในวันแรก

ประเด็นที่กระทบสิทธิโดยตรงคือกำหนดเวลาในการร้องทุกข์ การฉ้อโกงต่อบุคคลเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่ทราบเรื่องความผิด และทราบตัวผู้กระทำความผิด ถ้าพ้นกำหนดนี้ คดีอาญาระงับไปโดยผลของกฎหมาย แม้พยานหลักฐานจะครบถ้วนเพียงใดก็ตาม

แต่ถ้าการหลอกลวงนั้นทำต่อประชาชนทั่วไป เช่น ตั้งเพจขายสินค้าหลอกลวงผู้ซื้อเป็นจำนวนมาก กรณีเช่นนี้ยอมความไม่ได้ และมีอายุความยาวกว่ามาก การแยกให้ถูกว่าเรื่องของตนอยู่ในกรณีใดจึงมีผลต่อกำหนดเวลาที่เหลืออยู่ นอกจากนี้การนำข้อมูลอันเป็นเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์โดยทุจริตหรือหลอกลวง ยังเป็นความผิดอีกฐานหนึ่งตามกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ซึ่งมักฟ้องรวมไปกับฐานฉ้อโกง

ได้เงินคืนหรือไม่ และใช้เวลาเท่าไร

คำตอบขึ้นอยู่กับข้อเดียว คือระงับบัญชีทันก่อนเงินถูกโอนออกไปหรือไม่ ถ้าเงินยังอยู่ในบัญชีปลายทาง โอกาสได้คืนสูง ถ้าเงินถูกถอนหรือโอนต่อไปแล้ว ต้องไปตามที่บัญชีถัดไปเป็นทอด ๆ ซึ่งใช้เวลาและไม่แน่นอน

เมื่อบัญชีถูกระงับไว้ได้แล้ว กฎหมายวางกระบวนการคืนเงินไว้ โดยหน่วยงานที่ดูแลการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน จะประกาศรายการบัญชีที่ถูกระงับให้ผู้เสียหายทราบ ผู้เสียหายต้องยื่นคำร้องแสดงความเสียหายของตนเข้าไปภายในกำหนดที่ประกาศไว้ ถ้าไม่ยื่นภายในกำหนด เงินส่วนของตนอาจไม่ได้รับการจัดสรร ขั้นตอนนี้เป็นเรื่องที่ผู้เสียหายต้องติดตามเอง มิใช่รอให้มีผู้ติดต่อมา

นอกจากทางอาญา ยังฟ้องเรียกเงินคืนทางแพ่งได้ด้วย ทั้งในฐานละเมิดและในฐานลาภมิควรได้ ทางแพ่งมีข้อดีที่บังคับคดีกับทรัพย์สินของผู้กระทำได้โดยตรง แต่มีข้อเสียที่ต้องรู้ตัวผู้กระทำที่แท้จริงก่อน ซึ่งในคดีลักษณะนี้เจ้าของบัญชีที่รับเงินมักเป็นเพียงผู้ให้ใช้บัญชี ไม่ใช่ผู้ได้เงินไปจริง และอายุความทางละเมิดสั้นเพียงหนึ่งปี นับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน จึงไม่ควรรอผลคดีอาญาให้เสร็จก่อนแล้วจึงคิดเรื่องฟ้องแพ่ง

ให้คนอื่นใช้บัญชีตัวเอง ผิดกฎหมายอย่างไร

เรื่องนี้เขียนไว้เพราะมีผู้เสียหายอีกกลุ่มที่ไม่ได้ถูกโกงเงิน แต่กลายเป็นผู้ต้องหาเสียเอง จากการยอมให้ผู้อื่นใช้บัญชีของตน โดยเข้าใจว่าเป็นเพียงการช่วยเหลือหรือเป็นงานพิเศษที่ได้ค่าตอบแทน

• เปิดบัญชีหรือยอมให้ผู้อื่นใช้บัญชีของตน โดยรู้หรือควรรู้ว่าจะนำไปใช้ในการกระทำความผิด มีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• เป็นตัวกลางจัดหาหรือโฆษณาซื้อขายบัญชีให้ผู้อื่นนำไปใช้ โทษหนักขึ้นเป็นจำคุกสองปีถึงห้าปี และปรับสองแสนบาทถึงห้าแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ซื้อขายหมายเลขโทรศัพท์ที่ลงทะเบียนโดยไม่ระบุตัวผู้ใช้ที่แท้จริง มีโทษในอัตราเดียวกับการเป็นตัวกลางจัดหาบัญชี

ข้อที่ผู้ประกอบการควรทบทวนคือการให้ลูกจ้างหรือคนใกล้ชิดเปิดบัญชี เพื่อรับเงินแทนกิจการ เพราะบัญชีที่มีเงินเข้าออกผิดปกติ อาจถูกระงับไปทั้งบัญชีจากเรื่องที่ตนไม่ได้เกี่ยวข้อง และเจ้าของบัญชีเป็นผู้ที่ต้องชี้แจงเอง การรับเงินของกิจการควรใช้บัญชีในชื่อของกิจการให้ตรงตามความจริง

ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป มิใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับเรื่องของท่าน กำหนดเวลาในเรื่องนี้สั้นกว่าคดีทั่วไปมาก หากเพิ่งโอนเงินไป ควรโทรสายด่วนก่อนเป็นอันดับแรก แล้วจึงส่งข้อเท็จจริงและหลักฐานที่มีมาให้สำนักงานพิจารณา